ALES nasıl çalışılır? Sayısal ve sözel testler

Önce sınavın haritasını çıkar

ALES, yüksek lisans ve doktora başvurularında, üniversitelerin akademik kadrolarında karşına çıkan bir sınav. İki testten oluşuyor: Sayısal ve Sözel. Her testte 50 soru var, toplam 100 soru. Süre 150 dakika. Dört yanlış bir doğruyu götürüyor, sorular beş şıklı.

150 dakikayı 100 soruya böldüğünde soru başına ortalama 1,5 dakika düşüyor. Bu ortalamayı bir bütçe gibi düşün. Uzun paragraf soruları bu bütçenin büyük kısmını yiyecek, kısa sayısal işlem soruları ise çok daha kısa sürede bitecek. Yani "her soruya 1,5 dakika" diye bir kural yok; soru tipine göre harcama yapacaksın.

Dört yanlışın bir doğruyu götürmesi, işaretleme kararını da etkiliyor. Hiçbir şıkkı eleyemediğin bir soruyu rastgele işaretlemenin beklenen getirisi sıfırdır; yani ne kazandırır ne kaybettirir. En az bir şıkkı eleyebiliyorsan işaretlemek senin lehine. Bu kararı sınav anında değil, deneme çözerken alışkanlık hâline getirmen gerekiyor.

SAY, SÖZ ve EA puan türleri

ALES'te üç puan türü var: SAY, SÖZ ve EA. SAY sayısal testin, SÖZ sözel testin ağırlığıyla hesaplanıyor; EA ise iki testi birlikte değerlendiriyor. Hangi puan türünün sana gerektiğini başvurduğun programın istediği puan türü belirliyor. Bu yüzden çalışmaya başlamadan önce hedefini netleştir.

Tablodaki oranlar kesin bir reçete değil, başlangıç noktası. SAY hedefi olan biri sözel testi tamamen bırakmamalı; çünkü paragraf sorularındaki okuma hızı ve soruyu anlama becerisi, sayısal sorularda da işine yarıyor. Aynı şekilde SÖZ hedefi olan biri sayısal testi bütünüyle silerse, kolay sorulardan gelecek netleri masada bırakır.

Sayısal testte nereden başlamalı

Temel konular

Sayısal testte sorular geniş bir yelpazeye yayılıyor: sayılar ve işlemler, oran-orantı, denklemler, problemler, sayısal mantık ve temel geometri gibi başlıklar öne çıkıyor. Hepsine aynı anda yüklenmek dağılmak demek.

İlk iki haftayı "işlem güvenliği"ne ayır. Kesir, ondalık, yüzde, oran-orantı ve denklem çözme gibi konularda hız kazanmadan problemlere geçme. Burada amaç konuyu yeni baştan öğrenmek değil, kâğıt kalem olmadan da düşünebilecek kadar otomatikleşmek. Günde 20 dakikalık kısa işlem setleri bu iş için iyi bir başlangıç.

Sonraki adım problemler. Problemler, sayısal testte hem en çok net getirebilen hem de en çok zaman alan başlıklardan biri. Her problem tipini (yaş, işçi-havuz, hareket, karışım, kâr-zarar, yüzde) ayrı ayrı ele al. Bir günde beş farklı problem tipine bakmak yerine, iki gün boyunca tek tip problem çöz. Aynı kalıbı üst üste görmek, kalıbı tanımanı sağlıyor.

Bir soruyu nasıl çalışacaksın

Soru çözerken şu sırayı uygula: önce soruyu sonuna kadar oku, sonra elindeki verileri kısaca yaz, sonra işleme geç. Süre tut: tek soruya 2 dakikadan fazla harcıyorsan o soru senin için henüz "çözülebilir" değil, "öğrenilecek" bir soru demektir. Yanlışını işaretle ve aynı gün içinde çözümünü adım adım yaz. Çözümü okumakla yetinme; kapat ve kendin tekrar çöz.

Sayısal mantık soruları ayrı bir başlık hak ediyor. Tablo, sıralama, yerleştirme ve ilişki sorularında kalem oynatmadan sonuca varmaya çalışmak sık yapılan bir hata. Küçük bir tablo çizmek, sorunun büyük kısmını çözmek demek.

Sözel testte paragraf ve mantık

Paragraf soruları

Sözel testte paragraf soruları önemli bir yer tutuyor. Ana fikir, yardımcı fikir, paragraf akışı ve paragraf tamamlama gibi soru tipleri dönüp dolaşıp aynı beceriyi ölçüyor: metni hızlı okuyup yapısını görme.

Bunu geliştirmenin yolu yalnızca çok soru çözmek değil, doğru okumak. Her paragrafta önce ilk cümleyi, sonra son cümleyi oku; metnin neyi savunduğunu tek cümleyle kendine söyle. Sonra şıklara bak. Bu alışkanlık, "bana mantıklı gelen şık" tuzağına düşme ihtimalini azaltıyor.

Okuma hızı için günlük 15-20 dakikalık okuma yap. Köşe yazısı, deneme, eleştiri metni olabilir; önemli olan türlerin farklı olması. Okurken bilmediğin kelimeleri not al ve anlamını cümlenin bağlamından çıkarmaya çalış. Sözcük anlamı sorularında ezber listesinden çok bağlam sezgisi işe yarıyor.

Sözel mantık ve sözcük-cümle anlamı

Sözel mantık soruları, sayısal mantığın kelimelerle kurulmuş hali. Verilenleri tabloya dök, kesin bilgiyle olasılığı ayır. "Kesin doğru" ile "olabilir" arasındaki farkı gözden kaçırırsan kolay bir soruyu kaybedersin.

Sözcükte ve cümlede anlam soruları da sözel testin parçası. Burada kural ezberi yerine bağlam okuması yap: bir cümleyi okuduktan sonra hangi sözcüğün anlamı belirlediğini ve o sözcük değişince cümlenin nasıl değiştiğini kendine sor.

Hedef puan türüne göre ağırlığı ayarla

Diyelim SAY hedefin var ve haftada 12 saat çalışıyorsun. Dağılımı şöyle kur: 7 saat sayısal konu ve soru, 2 saat sözel (ağırlıklı paragraf), 2 saat deneme ve analiz, 1 saat yanlış tekrarı. SÖZ hedefinde bu oran tersine döner: 7 saat sözel, 2 saat sayısal, kalanı deneme ve tekrar. EA hedefinde sayısala ve sözele dörder saat, denemeye ve tekrara ikişer saat gibi dengeli bir bölünme iş görür.

Haftalık planı günlere bölerken aynı dersi üst üste koymamaya çalış. Sabah sayısal, akşam sözel gibi bir ritim, iki farklı mod arasında geçiş yapmayı kolaylaştırıyor. Planı hafta başında yapıp hafta sonunda "ne tuttu, ne tutmadı" diye bakman, planı gerçekçi hâle getiriyor.

Hedef puan türün değişirse plan da değişmeli. Başvurduğun program EA istiyorsa, sayısalda çok iyi olup sözelde zayıf kalan bir profil işine yaramaz. Bu yüzden her ay bir kez iki testi birlikte ölçen bir deneme çöz ve dağılımı yeniden ayarla.

Deneme, analiz ve tekrar düzeni

Denemeyi sadece net görmek için çözme. Her denemeden sonra üç soruya cevap ver: Hangi konularda yanlış yaptım? Yanlışlar bilgi eksikliğinden mi, dikkatsizlikten mi, yoksa süre yetmediği için mi? Bir sonraki denemede neyi farklı yapacağım?

Süre yönetimini denemede test et. Sayısal testte takıldığın soruyu işaretleyip geçme alışkanlığı edin; sonra geri dönmek, orada uzun süre kaybetmekten iyidir. Sözelde ise paragraf sorularını blok halinde çözmek, dikkatini toplu tutmayı kolaylaştırıyor.

Tekrar için yanlış defteri tut. Yanlış yaptığın her soruyu, çözümünü ve "neden yanlış yaptım" notunu aynı sayfaya yaz. Haftada bir bu defteri baştan sona gez. Aynı hatayı ikinci kez yapıyorsan, o konu artık soru çözerek değil, konuyu yeniden çalışarak kapanacak demektir.

Nettik'te deneme sonrası konu konu analiz bu iş için kullanışlı: hangi konudan kaç yanlış çıktığını görüp ertesi haftanın planını ona göre kuruyorsun. Yanlış defteri ve aralıklı tekrar kartları, unutulan konuları belirli aralıklarla önüne getiriyor. Çalışma planı, tutturamadığın günlerde kendini yeniden düzenlediği için planı her hafta sıfırdan yazmak zorunda kalmıyorsun.

Son haftalarda yeni konu açmayı bırak. Var olan konulardan karışık soru çöz, deneme ritmini koru, uyku düzenini sabitle. Sınav sabahı için tek bir rutin belirle: kahvaltı, kısa bir gözden geçirme, sınav yerine zamanında varış. Yeni bir şey denemek için sınav günü uygun değil.