İYÖS'e hazırlık: İdari Yargı Ön Sınavı rehberi

İYÖS nedir, neye göre çalışılır

İYÖS, idari yargı hâkim adaylığı için yapılan Adalet Bakanlığı ön sınavıdır. Hedefi nettir: idari yargıda görev almak isteyenlerin önüne konulan bir eleme basamağı. Bu yüzden hazırlığın genel bir hukuk tekrarı gibi değil, idari yargının kendi mantığına göre kurulması gerekir.

Bu sınavın hazırlığında öne çıkan alanlar kamu hukuku alanlarıdır: idare hukuku, idari yargılama usulü ve bunların çevresindeki anayasal çerçeve. Sınavın kapsamı Adalet Bakanlığı'nın ilan ettiği konu listesine göre belirlenir; çalışma planını kurmadan önce o listeyi güncel hâliyle kontrol et. Listedeki diğer hukuk dallarını da ihmal etme; ama idarenin işleyişini ve yargısal denetimini iyi kavramak hazırlığın omurgası olmalı.

Çalışma masasına oturduğunda kendine sorman gereken ilk soru şu olsun: "Bu konu idarenin hangi işlemine, hangi davaya bağlanıyor?" Cevabını veremediğin konu henüz oturmamış demektir. İYÖS hazırlığında konu listesini ezberlemek değil, konuyu bir dava senaryosuna yerleştirmek esastır.

Sınavın yapısı: 120 soru, 155 dakika

İYÖS 120 sorudan oluşur ve toplam süre 155 dakikadır. Sorular beş şıklıdır. Yanlış cevap doğruyu götürmez.

Bu üç bilgi, çalışma planını doğrudan etkiler. Önce süre: 155 dakikayı 120 soruya böldüğünde soru başına yaklaşık 77 saniye kalıyor. Bu, uzun uzun düşünme lüksün olmadığı anlamına gelir. Ortalama bir hukuk sorusunu bu sürede çözmek için soruyu okurken zaten cevabı aramaya başlamış olman gerekir.

İkincisi, yanlışın doğruyu götürmemesi. Bu kural, boş bırakma alışkanlığını değiştirir: hiçbir soruyu boş bırakmamak mantıklıdır. Ama bu, "nasılsa götürmüyor" diye gelişigüzel işaretleme özgürlüğü değil. Beş şıkta rastgele işaretlemenin getirisi küçüktür; asıl kazanç, şıkları eleyerek ikiye ya da üçe indirdiğin sorularda ortaya çıkar.

Üçüncüsü, tek test yapısı. 120 sorunun tamamı aynı oturumda geliyor. Yani dayanıklılık da bir beceri. 155 dakika boyunca dikkat seviyesini koruyabilen aday, son 30 soruda kopmayan adaydır. Bunu evde deneme çözerek kazanacaksın; sınav sabahı kendiliğinden gelmez.

İdare hukuku ve idari yargılama: hazırlığın odağı

İdare hukuku, İYÖS hazırlığının kalbinde yer alır. Ama bu dersi "konu başlıkları listesi" gibi çalışmak yanıltıcıdır. İdare hukukunun kendi içinde bir mantık zinciri vardır: idarenin hukuki rejimi, idari işlem, idari sözleşme, kamu görevlileri, kamu malları, idarenin sorumluluğu. Bu zinciri kavradığında konular birbirine bağlanır.

Bir örnekle netleştirelim. İdari işlemin unsurlarını çalışırken yetki, şekil, sebep, konu ve maksat başlıklarını tek tek ezberlemek kolaydır; ama soruda çoğu zaman "bu işlem hangi unsur yönünden sakattır" türünden bir uygulama beklenir. Bunu ancak bir olayı unsurlara ayırarak çözebilirsin. Bu yüzden her konudan sonra kendine kısa bir olay yaz: bir belediyenin işlemi, bir atama kararı, bir imar kararı. Olayı unsurlara böl. Bunu düzenli yaparsan konu bilgisi kalıcı hâle gelir.

İdari yargılama usulü ise ayrı bir dikkat ister. Burada "hangi dava türü, hangi mercii, hangi aşama" üçlüsünü doğru kurmak gerekir. İptal davası ile tam yargı davasını ayırt edemeyen aday, konuyu bilse bile soruyu kaçırabilir. Yürütmenin durdurulması, davaya katılma, kararın sonuçları gibi başlıklar birbirine bağlıdır; bunları ayrı ayrı değil, bir dava akışı içinde çalış.

Kamu hukuku alanlarını plana yerleştir

İdari yargıya yakın alanların hazırlıktaki yeri, çalışma saatlerinin dağılımına da yansımalı. Anayasa hukuku, idare hukuku ve idari yargılama usulü günlük programının merkezinde olsun. Konu listesindeki diğer hukuk dallarını büsbütün bırakma; onları kamu hukuku bloklarının arasına serpiştirilmiş tamamlayıcılar olarak çalış.

Örnek bir gün şöyle kurulabilir: Sabah 60 dakika yeni konu oku, hemen ardından 40 dakika o konudan soru çöz. Öğleden sonra 40 dakika önceki günün konusunu tekrar et ve 30 dakika karışık soru çöz. Akşam ise 30 dakika yanlış defterini gözden geçir. Toplam yaklaşık üç saat yirmi dakika eder; önemli olan bu sürenin dağılmadan, düzenli geçmesidir.

Bir haftayı da şöyle düşünebilirsin: Pazartesi-salı idare hukuku konu ve soru, çarşamba idari yargılama usulü, perşembe anayasa, cuma karışık soru ve yanlış defteri, cumartesi tekrar, pazar Türkiye geneli deneme ve analizi. Bu düzen, konu öğrenmeyle soru çözmeyi aynı haftaya yerleştirir; böylece öğrendiğin bilgi beklemeden test edilir.

Tekrar konusunda kendini kandırma. Bir konuyu bir kez okuyup "anladım" demek, sınavda hatırlayacağın anlamına gelmez. Aralıklı tekrar bu işin en yalın gerçeğidir: aynı konuya üç gün sonra, sonra bir hafta sonra, sonra iki hafta sonra dön. Nettik'in hafıza kartları ve yanlış defteri bu noktada işe yarar; kartlar seni uygun aralıkla konuya geri getirir, yanlış defteri ise neyi tekrar edeceğini tahmine bırakmaz.

Deneme: gerçek ölçüm burada başlar

Konu çalışması bilgiyi kurar, deneme ise o bilginin sınav koşulunda çalışıp çalışmadığını gösterir. Denemeyi son aya bırakmak ciddi bir hatadır. Deneme bir ölçüm aracıdır; ölçümü sona bırakırsan düzeltmeye vakit kalmaz.

Denemeyi gerçek koşulda çöz: 155 dakika, tek oturum, telefon ortada yok, ara vermeden. Süre bitince kalemi bırak. Sonra puanına değil, hatalarına bak. Hangi konudan kaç soru kaçırdın; sebebi bilgi eksiği mi, dikkat mi, hız mı? Bu üçünü ayırmadan yaptığın analiz yalnızca moral bozar.

Çözdüğün bir denemeye bir süre sonra yeniden dönmek de değerlidir. İkinci turda soruları hatırlıyor olabilirsin; mesele hatırlamak değil, aynı soruya bu kez gerekçeli cevap verebilmektir. Gerekçesini yazamadığın doğru, şansla bulunmuş olabilir.

Nettik'te her Pazar Türkiye geneli deneme yapılıyor ve sonrasında konu konu analiz çıkıyor. Bu analiz, hangi başlıkta zayıf olduğunu doğrudan gösteriyor; böylece bir sonraki haftanın planı tahminle değil veriyle kuruluyor. Kendini yeniden düzenleyen çalışma planı da burada işe yarıyor: eksik çıkan konu planın önüne geçiyor.

Son haftalar ve sınav günü

Son haftalarda yeni konu açmayı bırak. Bu dönemde yapılacak iş, öğrendiğini korumak ve hızını oturtmaktır. Günde yarım deneme ya da 40 soruluk karışık bir set, üstüne yanlış defteri tekrarı yeterlidir.

Sınav sabahı için bir rutin kur ve onu denemelerde dene: kahvaltı, kısa bir gözden geçirme, sınav yerine erken varış. Salonda oturduğunda ilk birkaç soruyu acele etmeden çöz; bu, zihni ısıtır. Sonra tempoyu 77 saniyelik ortalamaya oturt. Bir soru uzadıysa bırak, işaretle, devam et.

Cevap kâğıdına işaretlemeye zaman ayır. 120 cevabı son beş dakikaya sıkıştırmak, bildiğin soruları kaybetmenin kolay yoludur. Her 20-25 soruda bir, cevapları kaydırıp kaydırmadığını kontrol et.

İYÖS'te konuyu gerçekten anlayanla yalnızca ezberleyen arasındaki fark ortaya çıkar. 120 soru, 155 dakika ve yanlışın doğruyu götürmemesi sana net bir çerçeve veriyor. Bu çerçevede yapman gereken belli: konuyu olaya bağla, soruyu süreyle çöz, denemeyi ciddiye al ve hatalarını tekrar et.