KPSS Coğrafya: harita, iklim ve ekonomi nasıl çalışılır?

Konu sırasını bozma: önce fiziki, sonra beşeri

KPSS'de coğrafya, Genel Kültür bölümünün içinde soruluyor. Genel Kültür 60 sorudan oluşuyor; bunun 18'i coğrafyadan, kalanı tarih, vatandaşlık ve güncel bilgilerden geliyor. 18 soru, birkaç konuyu atlayarak geçilemeyecek kadar geniş bir alan demek. Hedefin "hangi konu çıkar" tahmini değil, sorulabilecek her konuyu tanımak olmalı.

Coğrafyada sık yapılan hata, konuları alfabetik ya da keyfi bir sırayla çalışmak. Oysa bu dersin bir mantık zinciri var: yer şekilleri iklimi etkiliyor, iklim bitki örtüsünü ve akarsuları, bunlar da tarımı, hayvancılığı, yerleşmeyi ve sanayiyi etkiliyor. Zinciri bozarsan her konuyu ayrı ayrı ezberlersin ve iki hafta sonra karıştırırsın.

Bu yüzden sıra şöyle olsun: Türkiye'nin yer şekilleri ve yükselti dağılımı, iklim tipleri ve yağış rejimleri, su kaynakları, topraklar ve bitki örtüsü. Bunlar oturduktan sonra nüfus ve yerleşme, ardından tarım, hayvancılık, madencilik, enerji, sanayi, ulaşım, turizm ve dış ticaret gelir. En sona coğrafi bölgeleri bırak; çünkü bölgeler, önceki tüm konuların özeti gibi çalışır.

Fiziki coğrafyaya ayırdığın süre, sonrasında ekonomi konularında kazandığın hızla geri döner. "İklimi biliyorum ama tarımı oturtamadım" diyen adayın sorunu çoğu zaman tarım değil, iklimi haritasız öğrenmiş olmasıdır.

Harita masanın ortasında olsun

Coğrafyayı yalnızca defterden çalışmak, şehirleri ve bölgeleri isim listesi gibi ezberlemeye götürür. Harita ise bilgiyi mekâna bağlar; mekâna bağlanan bilgi, sınavda şık olarak karşına geldiğinde tanıdık gelir. Harita bilmek şart mı diye soruyorsan, kısa cevap: evet, çünkü soruların önemli bir kısmı "nerede" sorusuna dayanıyor.

Bu yöntemin bir yan faydası daha var: haritaya işlediğin bilgi, soru kökünde geçen bir il adını gördüğünde o ilin hangi iklimde, hangi ürünle, hangi komşuyla birlikte durduğunu hatırlatır. Nettik'te konu öğretici bölümünden geçtiğin bir konuyu aynı gün boş haritaya da işlersen, konu daha iyi pekişir.

Grafik ve tablo: soruyu değil, ekseni oku

Coğrafya sorularının bir kısmı grafik, tablo ya da harita yorumu üzerinden gelir. Bu sorularda bilgi kadar okuma düzeni belirleyici. Aceleyle yalnızca sayılara bakan aday, eksende ne olduğunu kaçırır.

Grafik sorularında ilk beş saniyeni başlığa ve eksen etiketlerine ayır. Sonra "en yüksek, en düşük, en hızlı artan" üç noktayı işaretle. Birçok soru bu üç nokta üzerine kurulur. Tablo sorularında ise toplam satırı varsa önce ona bak; toplamla parçaların tutup tutmadığını görmek, yanlış okumayı erken yakalatır.

Harita yorumunda ölçek ve lejant ilk bakılacak yer. Lejantı okumadan renkleri yorumlayan aday, aynı rengin iki farklı anlam taşıdığı sorularda yanılır.

Sık karıştırılan iller ve bölgeler

Karıştırmaların büyük kısmı iki kaynaktan çıkıyor: isim benzerliği ve geçiş bölgesinde kalan iller. İsim benzerliğinde çözüm, ili haritada komşularıyla birlikte görmek. Geçiş bölgelerinde ise çözüm, ili tek başına değil iklim ve yer şekliyle birlikte düşünmek.

Bölge sınırları ile il sınırlarını aynı şey sanmak sık yapılan bir hata. Coğrafi bölge sınırları il sınırlarını her zaman izlemez; bir il idari olarak tek bir bütündür, ama coğrafi özellikleri bakımından birden fazla bölgenin karakterini taşıyabilir. Bu yüzden "bu il hangi bölgede" sorusuna cevap verirken önce konumunu, sonra iklimini, sonra baskın ekonomik faaliyetini ayrı ayrı söyle. Üçü tutarlıysa bilgi oturmuş demektir.

İklimde sık karışan konulardan biri kıyı ile iç kesim ayrımı. Aynı bölgenin kıyısı ile iç kesimi farklı iklim özellikleri ve yağış rejimi gösterebilir. Bu yüzden iklim çalışırken yalnızca bölge adına değil, "kıyı kuşağı / iç kesim / yüksek alan" ayrımına da bak. Haritada bu üç kuşağı renklendirdiğinde, tarım ve yerleşme sorularındaki çelişkiler de azalır.

Haftalık düzen: konu, harita, soru

Coğrafyayı haftada iki üç saate sığdırmak mümkün, yeter ki düzenli olsun. Örnek bir hafta şöyle kurulabilir: Pazartesi yeni konuyu oku ve o konunun haritasını doldur. Salı aynı konudan soru çöz, yanlışlarını konu başlığıyla not et. Çarşamba iklim ya da ekonomi gibi bağlantılı ikinci konuya geç. Perşembe iki konuyu birlikte soran karışık soru çöz. Cuma yanlış defterini tekrar et. Cumartesi bölge bazlı bir harita tekrarı yap. Pazar deneme çöz ve coğrafya bölümünü konu konu analiz et.

Bu düzenin en kritik günü Pazar. Denemede coğrafyada yanlış yaptığın soruyu "dikkatsizlik" diye geçiştirirsen aynı hata üç hafta sonra geri gelir. Yanlışın altına tek cümle yaz: sebep bilgi eksikliği mi, harita okuma mı, grafik ekseni mi, yoksa soru kökünü eksik okuma mı? Nettik'te deneme sonrası konu konu analiz bu işi kolaylaştırıyor; hangi konudan kaç yanlış çıktığını görüp ertesi haftanın planını ona göre değiştirebiliyorsun.

"Coğrafyaya kaç hafta ayırmalıyım?" sorusunun tek bir cevabı yok; ama temel konuları bitirmek için altı ile sekiz haftalık bir blok, ardından sınav dönemine kadar haftada bir tekrar bloğu gerçekçi bir çerçeve. Toplam süreyi değil, haftalık sürekliliği koru.

Tekrarı aralıklı yap, soruyu çeşitlendir

Coğrafyada bilgi kolay unutulur, çünkü konular birbirine benzer. Bunu aşmak için tekrarı aralıklı kur: konuyu öğrendiğin gün, üç gün sonra, bir hafta sonra ve bir ay sonra kısa kısa dön. Her tekrarda aynı sayfayı okumak yerine boş haritayı doldur, üç soru çöz, bir grafik yorumla. Böylece tekrar pasif okumadan çıkıp hatırlama pratiğine dönüşür.

Soru çeşitlemesi de önemli. Aynı konudan hem bilgi sorusu hem yorum sorusu çöz. Bilgi sorusunda tanım ve yer, yorum sorusunda ilişki test edilir. Sadece bilgi sorusu çözen aday, grafik geldiğinde eli boş kalır.

Sınavda 120 soru için 130 dakika var; bu süre, coğrafyaya uzun uzun düşünme imkânı bırakmaz. Bu yüzden soru çözerken süre tut. Coğrafya sorularını yalnızca konu bazlı bloklarda değil, karışık testlerin içinde de çöz ki sınav temposuna alışasın. Yanlış kuralını da hesaba kat: dört yanlış bir doğruyu götürdüğü için iki şık arasında kaldığın soruda hemen boş bırakmak yerine mantıklı eleme yapmayı alışkanlık hâline getir.

Coğrafyayı son haftalara sıkıştırma. Haftada iki üç saatlik istikrarlı bir düzen, son günlerde yapılan uzun oturumlardan genellikle daha çok şey bırakır.