KPSS Türkçe: paragraf ve dil bilgisinde denge

Genel Yetenek Türkçesinde tabloyu doğru okumak

KPSS Genel Yetenek ve Genel Kültür testi 120 sorudan oluşur ve 130 dakika sürer. Bu 120 sorunun 60'ı Genel Yetenek, 60'ı Genel Kültür bölümünden gelir. Dört yanlış bir doğruyu götürür, her sorunun beş şıkkı vardır. Genel Yetenek'in 30 sorusu Türkçe, 30 sorusu matematiktir.

Bu tablo, Türkçe çalışırken iki hedefi birlikte tutman gerektiğini gösterir: doğruluk ve hız. 130 dakikada 120 soruya bakacaksan bir soruya ayırabileceğin süre sınırlıdır. Uzun paragraflar bu süreyi kolayca yer. Bu yüzden Türkçe hazırlığı, “konuyu biliyor muyum” sorusundan çok “bu soruyu ne kadar sürede ve ne kadar emin çözüyorum” sorusuna cevap aramalıdır.

Türkçe sorularını üç gruba ayırarak düşünmek işini kolaylaştırır: paragraf ve anlam, dil bilgisi (yazım, noktalama, ses, yapı, cümle türleri) ve sözel mantık. Her grubun çalışma ritmi farklıdır.

Paragraf: ağırlık merkezi burada

Türkçe bölümünde soruların ağırlığı paragraf ve anlam sorularındadır. Ana düşünce, yardımcı düşünce, konu, başlık, paragrafın akışı, paragraf tamamlama, anlatım biçimleri, düşünceyi geliştirme yolları, parçada anlam… Liste uzun, ama hepsinin ortak noktası aynı: metni bir bütün olarak okumak.

Paragraf sorusunda en sık yapılan hata, şıkları okumadan metne dalmak ya da metni okumadan şıklara bakmak. İkisi de yanlış. Doğru sıra şu: soru kökünü oku, ne istendiğini belirle, sonra metni o istek doğrultusunda oku.

Paragrafta hız kazanmanın yolu

Hız, gözünü hızlı hareket ettirmekle değil, metni doğru parçalara ayırmakla gelir. Her paragrafta bir cümlelik bir çekirdek vardır; geri kalanı onu açıklar, örnekler, sınırlar. Bunu görmeye başladığında metin kısalır.

Günde 10 paragraf sorusu çözmek haftada 70 soru eder. Bunu 15-20 dakikalık bloklara böl. Süre tut: her soruya kaç saniye harcadığını not et. Yanlış yaptığın sorularda “metni anlamadım” mı, “şıkları yanlış yorumladım” mı, “süre baskısıyla acele ettim” mi olduğunu yaz. Bu üçünü ayırmadan yapılan tekrar, aynı hatayı yinelemekten öteye gitmez.

Sözcükte ve cümlede anlam: kısa ama belirleyici

Sözcükte anlam soruları gerçek, mecaz ve terim anlam; deyim ve atasözü; sözcüğün cümle içinde kazandığı anlam üzerinden gelir. Cümlede anlam soruları ise neden-sonuç, amaç-sonuç, koşul, karşılaştırma, olasılık, öneri, varsayım gibi ilişkileri sorar.

Burada ezberlenecek dev bir liste yok; ama küçük bir sözlük defteri işe yarar. Gün içinde karşılaştığın, anlamını tam bilmediğin sözcükleri ve deyimleri bir yere yaz. Haftada bir kez geri dön. Deyim sorularında çoğu zaman ipucu, deyimin cümledeki işlevidir; “hangi anlamda kullanılmış” sorusu, deyimin sözlük anlamından çok bağlamına bakar.

Cümlede anlam sorularında pratik bir yöntem: cümleyi kendi cümlelerinle yeniden yaz. Anlam bozulmuyorsa doğru yorumu bulmuşsun demektir. Bozuluyorsa şık, cümleye fazladan bir şey ekliyordur.

Yazım ve noktalama: ezber değil, alışkanlık

Yazım ve noktalama, bir kez okuyup geçilen konular gibi görünür; oysa burada kaybedilen puanların çoğu dikkatsizlikten gelir. “de/da” ayrımı, “ki” bağlacı, kesme işareti, büyük harf kullanımı, sayıların yazımı, birleşik sözcükler, kısaltmalar… Hepsi kural olarak basit, uygulamada dağınık.

Bu konuyu çalışmanın en verimli yolu, kuralı okuduktan sonra aynı gün içinde on cümle yazmak. Kuralı cümle kurarak uygulamak, kuralı beş kez okumaktan daha kalıcıdır. Kendi yazdığın cümlelerde hata aramak, hazır testte hata aramaktan daha öğreticidir.

Noktalamada sık karıştırılan yerler: noktalı virgülün sıralı cümleleri ayırması, iki noktanın açıklama getirmesi, virgülün eş görevli sözcükleri ayırması, kesme işaretinin özel ada gelen çekim eklerinde kullanılması. Bunları bir kâğıda kendi cümlelerinle yaz.

Dil bilgisinin üç katmanı: ses, yapı, cümle türleri

Dil bilgisi soruları tek bir konudan gelmez; ses bilgisinden yapı bilgisine, oradan cümle türlerine uzanan bir bütündür. Bu bütünü parçalara ayırarak çalışmak, hepsini aynı haftaya sıkıştırmaktan iyidir.

Ses bilgisi

Büyük ve küçük ünlü uyumu, ünsüz benzeşmesi, ünsüz yumuşaması, ses düşmesi, ses türemesi, kaynaşma. Bu konu kural ezberi gibi görünür ama aslında sözcüğün ses yapısını tanımaktır. Yöntem: her kural için beş sözcük yaz, kuralı sözcük üzerinde göster. Örneğin “kitap + ı → kitabı” ünsüz yumuşamasına, “ağız + ı → ağzı” ünlü düşmesine örnektir.

Yapı bilgisi

Kök, gövde, yapım eki, çekim eki, birleşik sözcükler, basit-türemiş-birleşik yapı. Burada en çok karışan şey yapım eki ile çekim eki ayrımıdır. Kısa test: ek, sözcüğe yeni bir anlam ya da yeni bir sözcük türü kazandırıyorsa yapım ekidir; sadece cümledeki görevini belirliyorsa çekim ekidir.

Cümle türleri

Yüklemin türüne göre (fiil cümlesi, isim cümlesi), yüklemin yerine göre (kurallı, devrik), yapısına göre (basit, birleşik, sıralı, bağlı) sınıflandırma; bunlara ek olarak fiil çatısı (etken, edilgen, dönüşlü, işteş; geçişli ve geçişsiz). Bu konu paragraf sorularında da işine yarar; uzun cümleleri bölerken yüklem-özne-nesne ilişkisini görmek okumayı hızlandırır.

Sözel mantık: nereye koymalı

Sözel mantık soruları, verilen bilgilerden zorunlu sonuç çıkarmayı ister. Tablo kurmadan çözülen sözel mantık çoğu zaman karışır. Bu yüzden bu sorularda yöntem, konudan önce gelir: kategorileri ve kişileri tabloya yerleştir, her bilgiyi tabloya işle, kesin olmayanı işaretleyerek ayır.

Zamanlama konusunda net bir öneri: sözel mantığı çalışma takviminin son aylarına bırakma, tek seferde bitirmeye de çalışma. Haftalık bir oturum kur ve süre tutarak çalış. Haftada bir oturum, 6-8 soru yeterli. Son dört-altı haftada bu sayıyı haftada iki oturuma çıkar. Çünkü sözel mantık, öğrenilenden çok alışkanlıkla gelişen bir beceri.

Haftalık denge: örnek bir plan

Denge kurmanın yolu her gün her konuya dokunmak değil; haftayı konu ağırlıklarına göre bölmek. Örnek bir hafta şöyle olabilir: pazartesi-çarşamba paragraf ağırlıklı, perşembe-cuma dil bilgisi ağırlıklı, cumartesi sözel mantık ve yazım-noktalama tekrarı, pazar deneme ve analiz.

Örnek bir gün: sabah 40 dakika paragraf (10 soru, süre tutarak), akşam 30 dakika dil bilgisi konu tekrarı, 20 dakika yanlış defteri. Toplam 90 dakika. Uzun saatler değil, düzenli saatler.

Deneme sonrası analiz olmadan denge kurulmaz

Denemede Türkçe bölümünü bitirdiğinde elinde bir puan değil, bir veri olur. Hangi konudan kaç yanlış yaptın, hangi soruda süreyi aştın, hangi soruyu boş bıraktın? Bunları yazmadan yapılan deneme sadece yorgunluk üretir.

Nettik'te her Pazar Türkiye geneli deneme yapılıyor ve deneme sonrası konu konu analiz çıkıyor; hangi konuda zayıf olduğunu tahminle değil veriyle görüyorsun. Yanlış defteri ve aralıklı tekrar hafıza kartları da aynı işi destekliyor: yanlış yaptığın soru bir süre sonra tekrar karşına geliyor, böylece aynı hatayı ikinci kez yapmıyorsun. Çalışma planı da bu analize göre kendini yeniden düzenliyor; paragrafta mı dil bilgisinde mi açık verdiğine göre haftalık ağırlık değişiyor.

Denge, her konuya eşit zaman vermek demek değil. Denge, deneme verisine göre ağırlığı kaydırmak demek.