DUS nasıl çalışılır? Temel ve klinik bilimler rehberi

Önce sınavın haritasını çıkar

DUS, diş hekimlerini uzmanlık eğitimine yerleştiren bir sınav. Karşında 120 soru var; bunun 40'ı Temel Bilimler, 80'i Klinik Bilimler testinden geliyor. Toplam süre 150 dakika, şıklar beş seçenekli, dört yanlış bir doğruyu götürüyor.

Bu tablodan çıkan ilk sonuç şu: sınavın üçte ikisi klinik. Çalışma ağırlığın da oraya kaymalı. Ama temel bilimleri erkenden bırakıp tamamen kliniğe dalmak doğru değil; temel bilimler kliniğin altyapısıdır, orada kurduğun kavramlar klinik sorularda da işine yarar.

Süre konusunda tablo şu: 150 dakika, 120 soru için dar değil ama rahat da değil. Soru başına ortalama 75 saniye düşüyor. Bu, tek bir soruda takılıp kalmaman gerektiği anlamına gelir.

Yanlış kuralı da stratejini belirliyor. Dört yanlışın bir doğruyu götürdüğü bir sınavda "boş bırakma" içgüdüsü güçlenir. Ama emin olmadığın her soruyu boş bırakmak da kayıptır. En az bir şıkkı güvenle eleyebiliyorsan işaretlemek senin lehine; hiçbir şıkkı eleyemiyorsan rastgele işaretlemenin beklenen getirisi sıfırdır, yani kazandırmaz ama kaybettirmez de.

Temel bilimlerde kavram, klinikte vaka

İki testin mantığı farklı, dolayısıyla çalışma biçimi de farklı olmalı.

Temel bilimler: kavramı kur

Temel bilimlerde soru senden bir mekanizmayı tanımanı istiyor. Anatomide komşuluk ilişkileri, histolojide doku düzeni, fizyolojide işleyiş, biyokimyada yolak, mikrobiyolojide ayırt ettirici özellik. Burada ezber tek başına yetmez; çünkü soru her zaman "şu yapı nerede" diye sormaz, çoğu zaman "şu bulgu hangi yapıyı işaret eder" diye sorar.

Bir konuyu bitirdiğinde kendine şunu sor: Bu bilgiyi tek cümleyle, kendi kelimelerimle anlatabilir miyim? Anlatamıyorsan konu oturmamış demektir. O konuya bir gün daha ayır, sonra soru çöz.

Bir de şu alışkanlığı edin: konu çalışırken yanında boş bir kâğıt olsun. Konunun sonunda o kâğıda başlık başlık ne hatırladığını yaz. Hatırlamadığın başlık, tekrar listenin ilk maddesi olur.

Klinik bilimler: vakayı oku

Klinik bilimlerde sorular çoğu zaman bir olgu üzerinden kurulur. Yaş, şikâyet, süre, muayene bulgusu ya da radyografik görünüm verilir; senden tanı, ayırıcı tanı, ilk yapılacak işlem ya da uygun yaklaşım istenir.

Burada sık yapılan hata, soru kökünü okumadan seçeneklere bakmaktır. Seçenekleri önce okursan zihnin bir kalıp arar ve seni yanlış kalıba çekebilir. Sıra şu olsun: önce kök, sonra olgu, sonra seçenekler.

Olgu sorusunda kendine üç soru sor: Hastanın ana şikâyeti ne? Bu tabloyu ayırt eden bulgu hangisi? Soru ne istiyor: tanı mı, ilk adım mı, uygun yaklaşım mı? Bu üçüne cevap verdiysen soru büyük ölçüde çözülmüştür.

Klinik konuları çalışırken yalnızca başlık başlık değil, bulgu bulgu da düzenle. "Bu bulguyla gelen hastada sırasıyla ne düşünürüm" sorusu, sınavda karşına çıkan sorunun ta kendisidir.

Soru çözme: sayı değil, iz

Soru çözmenin amacı doğru sayısını büyütmek değil, yanlışının nedenini bulmaktır. Çok soru çözüp hiçbirini incelemeyen biri, daha az soru çözüp her yanlışını didikleyen birinin gerisinde kalabilir.

Bir soruyu yanlış yaptığında üç kategoriden birine ayır. Bir: bilmiyordum. Konuyu hiç çalışmamışsın ya da unutmuşsun; bu not defterine gider. İki: biliyordum ama karıştırdım. İki kavram birbirine girmiş; bu karşılaştırma tablosu ister. Üç: biliyordum ama yanlış okudum. "Değildir"i kaçırmışsın, "ilk"i atlamışsın; bu okuma disiplini ister.

Üçüncü kategori en sinsisidir, çünkü bilgi eksiği gibi görünmez. Bu yüzden olumsuz ifadelerin ve "ilk, en sık, en olası" gibi vurguların altını çiz.

Bu döngü oturunca tekrar da anlam kazanır. Nettik'in yeni nesil soru bankasında çözdüğün soru bir daha aynı hâliyle gelmiyor; aynı kazanımı farklı açıdan ölçüyor. Yanlışların yanlış defterinde toplanıyor ve aralıklı tekrarla hafıza kartlarına dönüşüyor, böylece aynı hatayı tekrarlama olasılığın düşüyor.

Deneme ve süre yönetimi

Deneme çözmek sınavın provasıdır, ama her deneme aynı işe yaramaz. Hazırlığın başında konu denemesi, sonunda genel deneme çöz. Konu denemesi eksiğini gösterir, genel deneme süre yönetimini.

Genel denemede süre tut ve iki turlu git. İlk turda kolay ve orta soruları topla, ikinci turda işaretlediklerine dön. Bu sistem süre baskısını azaltır; çünkü tek bir zor soruda kaybettiğin dakikalar bütün planı bozmaz.

Deneme sonrası analiz, denemenin kendisinden daha değerlidir. Şu üç soruyu cevaplamadan denemeyi kapatma: Hangi testte kaç yanlışım var? Bu yanlışlar hangi konulardan geldi? Nedeni bilgi eksiği mi, karıştırma mı, dikkatsizlik mi? Nettik'te her Pazar Türkiye geneli deneme yapılıyor ve sonrasında konu konu analiz çıkıyor; hangi konunun gerçekten zayıf olduğunu tahminle değil veriyle görüyorsun.

Bir alışkanlık daha edin: denemelerde test sırasını sabitle. Temel mi önce, klinik mi? Hangisi sana uyuyorsa denemelerde belirle, sınavda değiştirme.

Kaç ay önceden başlanmalı

Tek bir cevabı yok, çünkü başlangıç noktan senin temelin. Karar verirken dürüstçe şunu sor: temel bilimlerde ne kadar eksiğim var?

Temelin sağlamsa klinik ağırlıklı, daha kısa bir program yeterli olabilir. Temel bilimlerde ciddi boşluk varsa daha erken başlamak gerekir. Stajlarından ve mezuniyetinden bu yana geçen süre de bu hesabı etkiler.

Süreyi uzatmak tek başına çözüm değil. Hazırlığı aylara yaymak, ancak haftalık düzen korunursa işe yarar. Toplam saatten çok düzenli saat önemlidir.

Programını üç faza böl. İlk faz, temel bilimler ağırlıklı konu çalışması ve konu testleri. İkinci faz, klinik bilimler ağırlıklı konu çalışması ve temel bilimlerden haftada bir tekrar. Üçüncü faz, deneme ve analiz döngüsü.

Program kâğıt üzerinde güzel görünür, uygulanırken bozulur. Bu yüzden planın kendini yeniden düzenleyebilmesi gerekir: bir hafta geri kaldıysan eksik kalan konular sonraki haftalara yeniden dağılsın. Nettik'in çalışma planı bunu yapıyor; eksik kalan konuyu sonraki günlere taşıyor, listeyi elle onarmak zorunda kalmıyorsun.

Alışkanlığı oturt

DUS, bilgi kadar düzen sınavıdır. Aynı konuyu iki kez baştan çalışmak yerine bir kez çalışıp birkaç kez tekrar etmek daha çok işe yarar. Tekrarı takvime yaz, keyfine bırakma.

Örnek bir gün şöyle olsun: sabah 60 dakika temel bilimlerden tek konu ve sonunda boş kâğıda hatırlama, öğleden sonra 40 dakika klinik bilimlerden olgu odaklı soru çözümü, akşam 20 dakika yanlış defteri tekrarı. Toplam iki saat, ama üç ayrı iş yapılmış olur.

Kendini bir başkasının hızıyla ölçme. Bugünkü seni dünkü seninle karşılaştır. Haftalık deneme netin, konu listendeki işaretler ve yanlış defterinde tekrar eden hatalar gerçek göstergelerdir.