TYT Fen Bilimleri: Fizik, Kimya ve Biyoloji nasıl çalışılır?

Fen testi 20 soru: üç ayrı ders, üç ayrı çalışma biçimi

TYT'de Fen Bilimleri testi 20 sorudan oluşur ve bu 20 soru Fizik, Kimya ve Biyoloji arasında dağılır. Fizik 7, Kimya 7, Biyoloji 6 soru demek. Üç dersin soru yapısı birbirinden farklı olduğu için fende tek bir yöntemle ilerlemek işe yaramaz.

Fizik soruları çoğunlukla bir olayı anlamanı ister: kuvvet nereye etki ediyor, enerji nereden nereye aktarılıyor, grafik ne anlatıyor. Kimya soruları daha çok işlem ve oran üzerinden gelir; mol, derişim, denklem denkleştirme gibi adımları sırayla yapman gerekir. Biyolojide ise terim bilgisi ve şema okuma öne çıkar; bir organeli, bir süreci ya da bir döngüyü bütün olarak görmen beklenir.

Bu dağılımı çalışma planına çevirirken şunu yap: üç dersi ayrı ayrı çalış, sonra haftada bir kez üçünü karışık soru olarak çöz. Ayrı çalışmak konuyu oturtur, karışık çözüm testin içindeki geçiş hızını kazandırır.

Süre paylaşımı: fen testine kaç dakika ayırmalıyım?

Toplam süre 165 dakika ve 120 soru var. Yani soru başına ortalama süre bir buçuk dakikanın altında. Fen testi 20 soru olduğu için, denemede fene ayıracağın blok 20-25 dakika civarında olmalı. Bu süreyi soru sayısına eşit dağıtmak zorunda değilsin; kimyada hesap uzayabilir, biyolojide şema soruları hızlı geçebilir.

Bir denemede fen testine girdiğinde şu sırayı dene: önce 2-3 dakikada bütün soruları gözden geçir, hemen çözebileceklerini işaretle. Sonra kolay gördüklerini çöz, kalan süreyi uzun sorulara bırak. Bu yöntem, tek bir hesap sorusunda takılıp arkasındaki üç kolay soruyu kaçırmanı engeller.

Net hesabına da bak: 4 yanlış 1 doğruyu götürüyor. Yani 7 soruluk fizikte 5 doğru 2 yanlış yaptığında netin 4,5 olur. Beş şıklı bir soruda rastgele işaretlemenin beklenen getirisi sıfırdır; bir ya da iki şıkkı kesin eleyebiliyorsan işaretlemek net açısından lehine olur, hiçbir şıkkı eleyemiyorsan boş bırakmak daha mantıklıdır.

Fizik: kavramı kurmadan soru çözmek boşa gider

Fizikte en sık yapılan hata, formülü ezberleyip soruya dalmak. Oysa fizik sorusu bir olay anlatır. Soruyu okurken önce olayı kendi cümlelerinle kur: "Cisim eğik düzlemde aşağı kayıyor, sürtünme ters yönde etki ediyor." Bu cümleyi kurabildiysen formül çoğu zaman kendiliğinden aklına gelir.

Konu çalışırken her başlık için üç şey yaz: olayın ne olduğu, hangi büyüklüklerin değiştiği, hangi bağıntının kullanıldığı. Kuvvet, basınç, enerji gibi başlıklarda birim kontrolü yap; birim tutmuyorsa bağıntıyı yanlış hatırlıyorsun demektir.

Grafik soruları fizikte ayrı bir yer tutar. Konum-zaman, hız-zaman, kuvvet-uzama grafiklerinde önce eksenlerin ne olduğunu oku, sonra eğimin ve alanın ne anlattığını belirle. Hız-zaman grafiğinde alan yer değiştirmeyi, eğim ivmeyi verir. Bu iki bilgi, birçok grafik sorusunun temelini oluşturur.

Kimya: hesabı adımlara bölmek

Kimyada soru çoğu zaman bir hesap zinciri. Mol bul, denklemi denkleştir, oranı kur, sonucu istenen birime çevir. Bu zinciri kafandan yapmaya çalışırsan hata kaçınılmaz olur. Kâğıda adım adım yaz.

Karışım, derişim ve mol sorularında şu sırayı sabitle: verilenleri birimleriyle yaz, istenen büyüklüğü işaretle, aradaki bağıntıyı seç, işlemi yap, sonucu kontrol et. Kontrol adımını atlama; mol sorularında sonucun büyüklük sırası tuhaf çıkıyorsa işlemde hata vardır.

Periyodik özellikler, bağ türleri, çözünürlük gibi sözel konuları ise tablo ve karşılaştırma üzerinden çalış. İki elementi yan yana koyup yarıçap, elektronegatiflik, iyonlaşma enerjisi açısından karşılaştır. Bu karşılaştırmaları kendi elinle yazdığında sınavda benzer soruyu tanıman kolaylaşır.

Biyoloji: kavram ve şema birlikte

Biyoloji, terim yoğunluğu en yüksek ders. Ama terimleri liste hâlinde ezberlemek kalıcı olmaz. Bunun yerine her konuyu bir şema üzerinde çalış. Organelleri görevleriyle birlikte bir hücre çizimi üzerinde işaretle. Hücre bölünmesinin evrelerini oklarla, sırasıyla çiz.

Süreç anlatan konularda "ne, hangi sırayla olur" sorusunu sor. Mitoz ve mayozun evrelerini tek bir akış şemasında göster; hücre zarından madde geçişinin türlerini yön ve enerji gereksinimi açısından karşılaştır. Bu çizimleri boş kâğıda tekrar üretebiliyorsan konu oturmuş demektir.

Kalıtım ve ekoloji gibi konularda ise kısa kurallar belirle ve bunları örnek soru üzerinde uygula. Kavramı okumakla kalmayıp aynı kavramı üç farklı soruda görmek, biyolojide en hızlı ilerleme yollarından biridir.

Grafik ve deney yorumlama soruları

Üç derste de karşına deney düzeneği ve grafik yorumlama soruları çıkar. Bu sorular bilgi kadar okuma becerisi ister. Düzeneğe bakarken önce neyin sabit tutulduğunu, neyin değiştirildiğini ve neyin ölçüldüğünü belirle. Bağımsız değişkeni, bağımlı değişkeni ve sabit tutulan değişkenleri her deney sorusunda ayrı ayrı işaretle.

Grafikte önce eksen başlıklarını oku. Sonra grafiğin yükseldiği, düştüğü ve sabit kaldığı aralıkları cümleye çevir. "Şu aralıkta artıyor, şu noktadan sonra sabitleniyor" diyebiliyorsan seçenekleri elemek kolaylaşır.

Bu tür soruları çalışırken süre tut. Bir deney sorusuna iki dakikadan fazla veriyorsan bunun nedeni çoğu zaman bilgi eksikliği değil, metni ve düzeneği okumadaki yavaşlıktır. Haftada birkaç grafik sorusunu süreli çözmek bu yavaşlığı azaltır.

Eşit ağırlık ve sözel öğrencileri için fen netini korumak

Fen testi, eşit ağırlık ve sözel öğrencilerinin çoğu zaman ihmal ettiği bölüm. Oysa burada kaybedilen birkaç net, sıralamada fark yaratır. Hedefin fen uzmanı olmak değil; kolay ve orta soruları kaçırmamak.

Bunun için konu listesini daralt. Fizikte kuvvet-hareket, enerji, basınç, elektrik temelleri; kimyada maddenin hâlleri, karışımlar, mol, asit-baz; biyolojide hücre, hücre bölünmesi, kalıtım, ekoloji gibi ana başlıklara odaklan. Derinlemesine ayrıntı yerine bu başlıkların temel sorularını çöz.

Haftada üç saatlik bir fen bloğu, bu öğrenciler için yeterli bir başlangıç. Bir saat konu oku, bir saat o konudan soru çöz, bir saat de yanlışlarını incele. Yanlış incelemesini atlarsan aynı hatayı tekrar edersin. Daha fazla vakit ayırabiliyorsan haftayı aşağıdaki gibi yayabilirsin; bu düzen toplamda 6,5 saat kadar tutar.

Yanlış defterini ders bazında ayır. Her yanlış için tek satır yaz: hangi konu, hangi hata türü (bilgi eksikliği, işlem hatası, dikkatsizlik). Hafta sonunda bu satırlara bak; aynı hata türü üç kez tekrar ediyorsa çalışma biçimini değiştir. Bilgi eksikliği çoksa konuya dön, işlem hatası çoksa adımlı çözüme dön, dikkatsizlik çoksa işaretlemeden önce bir kontrol adımı ekle.

Deneme sonrası analizde ders bazında net çıkar. Fizik 7 soruda 4 net, kimya 7 soruda 3 net, biyoloji 6 soruda 4 net gibi bir tablo, nereye çalışacağını sana söyler. Bu tabloyu her hafta güncelle; iki hafta üst üste aynı derste düşüş varsa o derse bir blok daha ekle.

Nettik'te deneme sonrası konu konu analiz tam bu işi yapar: hangi konudan kaç soru kaçırdığını görüp planını ona göre yeniden kurarsın. Yanlış defteri ve aralıklı tekrar kartları da fen gibi terim yoğun derslerde aynı hataya ikinci kez düşme ihtimalini azaltır. Her Pazar yapılan Türkiye geneli deneme de fen bloğuna ayırdığın sürenin işe yarayıp yaramadığını ölçer.

Fen çalışmasını tek seferde bitirilecek bir iş gibi görme. Haftada üç saat, üç derse bölünmüş ve düzenli tekrarla desteklenmiş bir çalışma, fen netini korumana ve zamanla artırmana yeter.