TYT Sosyal Bilimler'de net artırmanın yolları

Yirmi sorunun haritası: dört ders, beşer soru

TYT'de sosyal bilimler testi 20 sorudan oluşur. Bu 20 soru dört derse eşit olarak dağılır: tarih 5, coğrafya 5, felsefe 5, din kültürü 5. TYT'nin tamamı 120 soru ve 165 dakikadır; sosyal bilimler için ayrı bir süre yoktur, süreyi sen paylaştırırsın. Yanlış kuralı da geçerli: 4 yanlış 1 doğruyu götürür.

Bu dağılımı ezberlemene gerek yok ama sonucunu bilmelisin: sosyalde tek bir dersi tamamen bırakmak, 20 sorunun 5'ini baştan feda etmek demek. Üstelik bu soruların bir kısmı kısa sürede çözülebilecek türdendir.

Eşit dağılım, her derse aynı süreyi ayırman gerektiği anlamına gelmez; her derse düzenli ilgi göstermen gerektiği anlamına gelir. Bir dersi iki hafta hiç çalışmayıp sonra üç gün üst üste çalışmak dengeyi bozar. Haftada bir kez de olsa her derse zaman ayırmak bilgiyi canlı tutar.

Somut bir başlangıç: Haftanın ilk altı gününü dört derse böl. İki gün tarih-coğrafya, iki gün felsefe-din kültürü, iki gün karışık soru çözümü şeklinde ilerle. Yedinci gün deneme ve analiz günü olsun.

Tarih: kronoloji olmadan yorum olmaz

Tarih sorularının önemli bir kısmı bilgi ister, ama bilgiyi doğru yere yerleştirebilmek en az bilginin kendisi kadar önemlidir. Kronoloji, bu yerleştirme işinin omurgasıdır. Bir olayın kendisini bilmek yetmez; ondan önce ne olduğunu ve sonrasında neyi değiştirdiğini bilmek gerekir.

Kendine bir zaman şeridi defteri yap. Sayfayı dikey çizgilerle üç sütuna böl: öncesi, olay, sonrası. Her konuyu bu şablonla işle. Örneğin bir antlaşmayı çalışırken sol sütuna antlaşmaya giden süreci, ortaya maddelerini, sağa da sonraki dönemde doğurduğu sonuçları yaz. Soru kökünde "bu gelişmenin ardından" ya da "bu durumun sonucu olarak" gibi bir ifade gördüğünde hangi sütuna bakacağını hemen bilirsin.

İkinci alışkanlık: soru kökünü iki kez oku. Tarih sorularında kaybın bir kısmı bilgi eksikliğinden değil, "hangisi değildir" ya da "hangisi söylenemez" ifadesinin gözden kaçmasından gelir. Kalemle kökün altını çiz, seçeneklere ondan sonra bak.

Günlük örnek bir blok: 20 dakika zaman şeridi tekrarı, 15 dakika konu anlatımı, 10 dakika da soru çözümü ve yanlışların nedenini yazma. Toplam 45 dakika. Bu blok haftada üç kez tekrarlandığında tarih tarafı iyice oturur.

Coğrafya: harita ve grafik gözü

Coğrafyada iki tür soru var: haritadan okuyacağın sorular ve grafik-yorum soruları. İkisi de bilgi kadar alışkanlık istiyor.

Harita için boş bir Türkiye haritası çıktısı al. Her konuyu işlerken haritaya işaretleme yap: dağlar, platolar, yağış rejimleri, tarım ürünleri, göç yönleri. Renk kullan, ama abartma; üç renkten fazlası haritayı okunmaz hâle getirir. Haritaya bakarak "bu yörede yağış neden az" sorusunu kendine sormak, konu tekrarından daha kalıcıdır.

Grafik sorularında şu sırayı izle: önce eksenleri oku, sonra birimleri kontrol et, sonra en yüksek ve en düşük değeri işaretle, en sonunda neden-sonuç kur. Birçok öğrenci doğrudan seçeneklere bakıp grafiği atlıyor. Oysa iki saniyelik bir eksen kontrolü bazen iki seçeneği kendiliğinden eler.

Örnek bir çalışma günü: 15 dakika harita işaretleme, 15 dakika grafik okuma alıştırması, 10 soru. Yanlış yaptığın soruları kesip defterin soluna yapıştır; sağ tarafa "neden yanlış" notunu yaz. Bu küçük defter, bir ay sonra senin en işe yarar kaynağın olur.

Felsefe: metni üç turda okumak

Felsefe sorularının önemli bir kısmı, bilgi sorusu gibi görünse de aslında parça yorumlama sorusudur. Parçada ne anlatıldığını bulmak, terim ezberlemek kadar önemlidir.

Üç turlu okuma yöntemi işe yarar. Birinci turda parçanın tamamını, durmadan, sadece konusunu anlamak için oku. İkinci turda "ancak", "çünkü", "dolayısıyla", "fakat" gibi bağlaçların altını çiz; yazarın asıl iddiası genellikle bu kelimelerin yanındadır. Üçüncü turda seçeneklere dön ve parçada karşılığı olmayan ifadeleri ele. Parçadan çıkarılamayan bir ifade, kulağa ne kadar doğru gelirse gelsin, parça sorusunda doğru cevap olmaz.

Parça sorularında sık yapılan hata, seçeneği "bu felsefi görüşe uygun mu" diye değerlendirmektir. Bu sorular senden felsefe tarihini değil, o parçayı anlamanı ister. Ölçütün parça olsun.

Haftada iki kez 10 soru çöz, her sorudan sonra tek cümlelik gerekçe yaz: "C'yi seçtim çünkü parçada ... deniyor." Gerekçe yazmak, tahminle doğru cevap arasındaki farkı ortaya çıkarır.

Din Kültürü: kavramları ayırt etmek

Din kültürü soruları büyük ölçüde kavram bilgisine dayanır; bu yüzden düzenli tekrar bu derste hızlı sonuç verir.

Kavram kartı yöntemini kur: kartın önüne kavramı, arkasına iki cümlelik tanımı ve bir örnek yaz. Karta "hangi kavram değildir" tarzı bir tuzak notu da ekle. Kartları haftada iki kez, on dakikalık kısa turlarla çevir. Aralıklı tekrar mantığı burada işe yarar; Nettik'in hafıza kartları ve yanlış defteri bu döngüyü senin yerine kurar.

Bu derste zorlananlar çoğunlukla konuyu bir kez okuyup bırakıyor. Oysa kavram soruları, tanımı hatırlamaktan çok ayırt etmeyi istiyor. Benzer iki kavramı yan yana yazıp farklarını tek satırda belirtmek, tek başına tanım ezberlemekten daha etkili.

Sayısalcı sosyale ne kadar zaman ayırmalı

Sayısal ağırlıklı hazırlanıyorsan sosyali büyük bir yük gibi görmene gerek yok. Haftada 3-4 saat, düzenli dağıtıldığında bu test için yeterli bir taban kurar. Önemli olan sürenin uzunluğu değil, her hafta düzenli tekrar yapmandır.

Bu plan, pazar günkü deneme hariç, haftada yaklaşık üç saat tutuyor. Sınav yaklaştıkça soru ağırlığını artır, konu süresini azalt. Son aylarda haftada iki kez 20 soruluk sosyal denemesi çözmek, süre yönetimini de oturtur.

Denemelerde sosyal bilimleri hep aynı sırada çöz; bir denemede başta, ötekinde sonda çözmek yerine ona sabit bir yer ver. Sıra değiştiğinde dikkat maliyeti artar. Kendi düzenini denemede kur, sınavda bozma.

Denemeden sonra yapılacak on beş dakika

Sosyalde net artışının önemli bir kısmı, deneme sonrasında yapılan analizden gelir. Denemeyi bitirdiğinde doğru-yanlış sayısına bakıp geçme. On beş dakikanı şu üç soruya ayır: Hangi dersten kaç yanlışım var, yanlışlarımın kaçı bilgi, kaçı dikkat hatası ve gelecek hafta hangi konuya döneceğim?

Yanlışlarını iki kutuya ayır. Birinci kutu bilgi eksiği: konuyu gerçekten bilmiyorsun. İkinci kutu dikkat: biliyorsun ama kökü yanlış okudun ya da seçeneği acele işaretledin. İkinci kutu için yeni konu çalışmak zaman kaybıdır; orada çözüm, soruyu daha yavaş ve dikkatli okumaktır.

Nettik'te deneme sonrası konu konu analiz ve kendini yeniden düzenleyen çalışma planı bu işi senin yerine yapar; sen hangi konuya döneceğini görürsün. Yine de kendi notunu tutmayı bırakma. Uygulama ne kadar iyi olursa olsun, yanlışının nedenini bir cümleyle yazan kişi sen olmalısın.

Son bir not: Sosyal bilimlerde konular ders ders ayrıldığı için düzenli çalışmanın etkisi görece çabuk görülür. Bu yüzden sosyali "artık kalan zaman" dersi olarak değil, haftanın sabit bir parçası olarak gör.