AGS Eğitim Bilimleri: gelişim, öğrenme ve öğretim yöntemleri

30 soruluk bölümü tanımak

AGS'de toplam 80 soru var ve süre 110 dakika. Bu 80 sorunun 30'u Eğitim Bilimleri ve Türk Millî Eğitim Sistemi başlığından, 8'i ise ayrı bir mevzuat bölümünden geliyor. Yani eğitim bilimleri, sınavın tek parçada en büyük bloğu. Dört yanlışın bir doğruyu götürdüğü bir sınavda 30 soruluk bölümü tahminle değil, bilgiyle çözmek gerekir.

Bu bölümün zorluğu içeriğin çokluğu değil, benzerliği. Piaget ile Vygotsky, Skinner ile Thorndike, Bloom ile Keller, geçerlik ile güvenirlik… Tek tek okunduğunda hepsi birbirine benziyor. Yan yana konduğunda ise her birinin sınırı netleşiyor. Kavram haritası tam burada işe yarıyor: bilgiyi alt alta listelemek yerine, aralarındaki oku çizmeye zorluyor.

Kavram haritası nasıl kurulur

Kavram haritası, bir kâğıdın ortasına attığın tek kavramla başlar. Sonra o kavramın üst kavramlarını, alt kavramlarını ve örneklerini yerleştirirsin. Kritik nokta şu: iki kutu arasına çizdiğin her okun üstüne bir fiil yazman gerekiyor. "Piaget → korunum" yetmez; "Piaget, korunum kavramını işlem öncesi dönemde kazanılmamış sayar" gibi bir cümleye dönüşmesi lazım. Okun üstüne yazamadığın ilişki, henüz öğrenmediğin ilişkidir.

Her konu için tek sayfa yeterli. Sayfa dolduğunda haritayı kapatıp boş kâğıda yeniden çiz. İkinci çizimde eksik kalan kutular, tekrar edilecek yerleri kendiliğinden gösterir.

Gelişim psikolojisi: dönemler ve kuramcılar

Gelişim sorularının çoğu iki şeyi ölçer: hangi dönemde ne kazanılır ve hangi kuramcı bunu nasıl açıklar. Piaget'in dönemleri, Erikson'un psikososyal evreleri, Kohlberg'in ahlak gelişimi ve Freud'un psikoseksüel evreleri aynı haritada durmalı. Ayrı ayrı ezberlendiğinde "kimlik" kavramının Erikson'a mı Kohlberg'e mi ait olduğu karışır.

Haritayı yaş şeridi üzerine kurmak işi kolaylaştırır. Kâğıdın üstüne 0–2, 2–6, 6–12, 12–18 gibi aralıklar yaz; her kuramcıyı kendi renginde bu şeride yerleştir. Böylece "aynı yaş aralığında üç kuramcı ne diyor" sorusunu tek bakışta cevaplarsın. Gelişim soruları da çoğunlukla bu karşılaştırmaya dayanır.

Fiziksel ve motor gelişim, dil gelişimi, ahlak gelişimi ayrı dallar olarak dursun. Dil gelişiminde davranışçı ve biyolojik açıklamaları karşı karşıya koymak, soyut bir başlığı somut bir tartışmaya çevirir.

Öğrenme psikolojisi: davranışçıdan bilişsele

Öğrenme psikolojisi, eğitim bilimlerinin en kalabalık bölümü. Klasik koşullanma, edimsel koşullanma, bağ kuramı, içgörü, gözlem yoluyla öğrenme, bilgi işleme, anlamlı öğrenme, buluş yoluyla öğrenme, yapılandırmacılık… Hepsini tek haritada toplamak zor; bu yüzden iki sayfa kullan: birinci sayfa davranışçı yaklaşım, ikinci sayfa bilişsel ve yapılandırmacı yaklaşım.

Davranışçı sayfada pekiştirme tarifeleri, sönme, kendiliğinden geri gelme, ayırt etme, genelleme gibi kavramlar aynı kutudan çıkmalı. Bilişsel sayfada ise dikkat, algı, kısa süreli bellek, uzun süreli bellek, geri çağırma, anlamlandırma zinciri kurulmalı. İki sayfayı yan yana koyduğunda "aynı davranışı iki yaklaşım nasıl açıklar" sorusu kendiliğinden doğar.

Buluş yoluyla öğrenme ile anlamlı öğrenmeyi karıştırmamak için tek bir ayrım yeter: birinde öğrenci kuralı kendi bulur, diğerinde yeni bilgi mevcut bilgiye bağlanır. Bu ayrımı haritada çapraz bağ olarak işaretle.

Öğretim ilke ve yöntemleri

Bu başlıkta iki katman var: ilkeler ve yöntemler. İlkeler tarafında çocuğa görelik, yaşama yakınlık, somuttan soyuta, bilinenden bilinmeyene, yakından uzağa, açıklık, aktiflik, ekonomiklik gibi maddeler sıralanır. Bunları liste olarak ezberlemek yerine her birine bir sınıf sahnesi yaz. "Somuttan soyuta" ilkesinin karşısına "kesirleri pizza ile anlatmak" notunu düştüğünde ilke artık soyut bir madde olmaktan çıkıyor.

Yöntemler tarafında ise anlatım, tartışma, problem çözme, proje, işbirlikli öğrenme, örnek olay, gösterip yaptırma, gezi, simülasyon ve eğitsel oyun var. Sorular çoğunlukla "bu durumda hangi yöntem uygundur" diye sorar. Yani yöntemin tanımından çok, hangi koşulda seçileceği önemli.

Ölçme ve değerlendirme

Ölçme bölümü, eğitim bilimlerinin en teknik kısmı. Geçerlik, güvenirlik, kullanışlılık üçlüsü her sorunun merkezinde. Geçerliğin "ölçmek istediğini ölçme", güvenirliğin "tutarlılık" olduğunu bilmek yetmiyor; bir testin güvenirliği yüksekken geçerliğinin düşük olabileceği durumu örnekleyebilmen gerekiyor.

Madde analizi tarafında madde güçlüğü, madde ayırt ediciliği, çeldirici analizi var. Burada kavram haritası yerine küçük bir hesap defteri daha verimli. Her soru tipi için tek bir örnek çöz, formülü örneğin yanına yaz, başka sayfaya geçme.

Kuramcıları karıştırmamak için tablo disiplini

Kavram haritası ilişkileri gösterir, tablo ise ayrımı keskinleştirir. İkisini birlikte kullan. Her konu bitiminde üç sütunlu tek bir tablo çıkar: kuramcı, odaklandığı alan, ayırt edici kavram. Bu tabloyu haritanın arkasına yaz, tekrar günlerinde önce tabloya bak, sonra haritayı boş kâğıda çiz.

Mevzuat ve tekrar dengesi

Eğitim bilimleri 30 soru, mevzuat 8 soru. İki bölüm de eğitim sisteminin işleyişini anlatır; biri ilkeleri ve kuramları, diğeri kuralları ve yetkileri. Bu yüzden mevzuatı son haftaya sıkıştırmak yerine haftaya yay: eğitim bilimleri tekrarı yaptığın günlerin birinde otuz dakikayı mevzuata ayır. Böylece iki blok birbirini besler.

Tekrar düzenini aralıklı kur. Yeni çalıştığın konuyu ertesi gün, üç gün sonra ve bir hafta sonra olmak üzere üç kez kısa kısa gözden geçir. Her tekrar bir saat sürmesin: haritayı boş kâğıda çizmek on dakika, tabloyu okumak iki dakika yeter. Kısa ve sık tekrarlar, uzun seanslara göre hem daha az yorucu hem daha kalıcıdır.

Deneme çözümünü de bu düzene bağla. Denemeden sonra sadece net hesaplamakla kalma; yanlış yaptığın her soruyu hangi kavram haritasına ait olduğuna göre ayır. Aynı haritadan üç yanlış çıktıysa sorun bilgi eksiği değil, haritanın o dalındaki bağlantı eksikliğidir. O dala dönüp haritayı yeniden çiz.

Nettik'te deneme sonrası konu konu analiz tam bu işi kolaylaştırıyor: hangi başlıkta yanlış yığıldığını görüp çalışma planını ona göre yeniden kuruyorsun. Yanlış defteri ve aralıklı tekrar kartları da bu üç tekrar ritmini kendiliğinden takip ediyor; sen sadece kartı açıp bakıyorsun. Konu öğretici kısmı ise haritada boş kalan dalı kapatmak için kullanılabilir.

Sınav günü için tek bir alışkanlık edin: 110 dakikayı böl. Eğitim bilimleri ve Türk Millî Eğitim Sistemi 30 soruluk blok olduğu için buraya ayrı bir zaman dilimi ayır, mevzuatı ayrı tut. İki şık arasında kaldığın soruyu işaretleyip geç, dönüşte tekrar bak. Dört yanlışın bir doğruyu götürdüğü bu sınavda hiçbir şıkkı eleyemediğin bir soruda rastgele işaretlemenin beklenen getirisi sıfırdır; en az bir şıkkı eleyebiliyorsan işaretlemek senin lehine. Bu kararı sınav anında değil, denemelerde vererek alışkanlığa çevir.